تعصبات قبيله‌اى است كه هيچ رحم و عطوفتى در آن نيست و از مشخصات و خصائص انسان عربى شمرده مىشود . ( 1 ) طبيعى است كه احساسات افراد قبيله در قبال افراد وابسته به خودشان بسيار شديد باشد ؛ زيرا خودشان هم محتاج حمايت و پشتيبانى قبيله خويش در مقابل خطرات و دشمنىها هستند و همين از علل شجاعت آنها نيز مىباشد ؛ زيرا آنها به اقتضاى محيط و زندگى صحرانشينى خويش كه بدون هيچ گونه موانع طبيعى يا غيره است ، احساس مىكردند كه بايد به شكلى از خود حمايت و دفاع كنند و در اين ميان ، تنها قدرت بازوان او و قوم و عشيره‌اش مىتوانست به اين خواسته ضرورى ، جامه عمل بپوشاند و عرب جاهلى كه دائما در معرض جنگ‌ها و حمله‌ها و غارت‌گرىها و خون‌ريزىها بود ، به شدت به اين حمايت و پشتيبانى قبيله‌اى احتياج داشت . ( 2 ) در هر حال زندگى صحرانشينى و هجوم‌ها و شبيخون‌هاى دائمى ، هميشه اعراب را تهديد مىكرد و همين اقتضا مىكرد كه بتواند به سرعت و بىدرنگ از خويش دفاع كنند . اگر عدم درك مسئوليت در قبال اعمال و رفتارشان را هم به اين وضعيّت اضافه كنيم ، در اين صورت اقدامات بدون فكر و انديشه و بدون عاقبت‌انديشى ، از مشخصات آنها و حاكم بر تمام اعمالشان خواهد بود ، لذا افراد حليم در ميان آنها بسيار اندك بودند . قرآن كريم ، جاهليت را صفت اين حميّت و تعصب قبيله‌اى قرار داده است و اين بدان معناست كه اين حميّت بدون ثبات فكرى و عقلى بوده و بلكه محصول جهل اعراب بوده است و در اين صورت چگونه مىتواند به عنوان يك امتياز باشد ؟ ! ( 3 ) بله ، اسلام سعى كرد كه اين تعصّب كور را در مسير صحيح قرار دهد تا بر طبق قواعد انسانى و عواطف حقيقى و فضائل اخلاقى و به خصوص بر اساس احساسات دينى صحيح حركت كند و تلاش كرد كه از اين روحيه در بنيان‌گذارى امت اسلامى بر اساس پايه‌هاى صحيح و سالم استفاده كند . اسلام كوشيد كه به عصبيّت قبيله‌اى جهت‌گيرى صحيح بدهد و عنصرهاى انحرافى و نادرست را از آن حذف كند و براى همين به صلهء رحم و نيكى به والدين دستور داد و هر كدام از آنها را از واجبات دينى قرار داد و سعى كرد كه به اين طريق ارتباط امت اسلامى به همديگر را مستحكم‌تر كند و در عين حال هرگونه تعصب ناحق را سركوب و تخطئه كرد و آن را مورد عقوبت قرار داد و آن را از آثار متعفّن جاهليت دانست كه بايد منكوب گردد و در بعضى از نصوص و احاديث به اين مطلب اشاره شده است . همچنين اسلام